Hidroloji təhlili su qurğusu və ya sahə üçün "hövzədən nə qədər su, nə vaxt və hansı ehtimalla gəlir?" sualına say cavabı axtarır. Nəticə adətən müəyyən təkrarlanma müddətlərinə uyğun layihə sərfləridir və bu sərflər hidravlik hesablara, kanal və qurğuların ölçüləndirilməsinə və ya daşqın modellərinə giriş məlumatı olur. Bu məqalə işin ümumi addımlarını və hər addımda diqqət tələb edən məqamları xülasə edir; üsulun seçimi məlumatdan, hövzə xüsusiyyətlərindən və səlahiyyətli qurumun tələblərindən asılıdır.
1. Sualı və layihə meyarını müəyyən edin
Əvvəlcə təhlilin nəyə xidmət etdiyi yazılır: kiçik drenaj qurğusu, çay yatağının bərpası, yoxsa daşqın təhlili? Buna görə hansı təkrarlanma müddətlərinin (məsələn, 10, 50, 100, 500 il) və hansı nəticənin (pik sərf, həcm, hidroqraf) lazım olduğu müəyyən edilir. Təkrarlanma müddətinin nə demək olduğunu daşqının təkrarlanma müddəti məqaləsində tapa bilərsiniz.
2. Hövzəni təyin edin
Hövzə sərhədi seçilmiş çıxış nöqtəsi üçün rəqəmsal yüksəklik modelindən çıxarılır və xəritə ilə yoxlanılır. Sahə, əsas axın yolunun uzunluğu, orta maillik, torpaqdan istifadə və qrunt məlumatı bu mərhələdə toplanır. Sərhəd xətası sahəni və deməli sərfi birbaşa dəyişir; ətraflı məlumat üçün hövzə sərhədi və relyef modeli məqaləsinə baxın.
3. Yağıntı məlumatını hazırlayın
Seçilmiş təkrarlanma müddəti üçün yağıntı intensivliyi-müddət-təkrarlanma (IDF) məlumatı və ya layihə yağıntısı müəyyən edilir. Stansiyanın hündürlüyü, qeyd müddəti və hövzəni nə dərəcədə təmsil etməsi qiymətləndirilir; yağıntının hövzə üzrə bərabər paylanması fərziyyəsi yoxlanılır. Bax: IDF əyriləri.
4. Toplanma müddətini və itki parametrlərini seçin
Toplanma müddəti suyun hövzənin ən uzaq nöqtəsindən çıxışa çatma vaxtıdır; Rasyonel üsulda yağıntı müddəti kimi istifadə olunur. İtki parametrləri (axıntı əmsalı C və ya əyri nömrəsi CN) torpaqdan istifadə və qruntdan seçilir. Tez yoxlama üçün toplanma müddəti və SCS-CN hesablayıcılarımızdan istifadə edə bilərsiniz; ətraflı məlumat hövzənin toplanma müddəti məqaləsindədir.
5. Üsulu seçin: yağıntıdan axıma və ya tezlik təhlili
Kiçik hövzələrdə və yalnız pik sərf lazım olduqda Rasyonel üsul istifadə oluna bilər. Axım həcmi və ya hidroqraf lazımdırsa, SCS-CN kimi itki üsulları çevirmə modeli (məsələn, vahid hidroqraf) ilə birlikdə tətbiq olunur. Üsulun fərziyyələrinin hövzəyə uyğun olub-olmadığı hesabatda əsaslandırılır.
Hövzədə uzun və etibarlı axım müşahidə sırası varsa, illik maksimum sərflərə ehtimal paylanması uyğunlaşdırılaraq təkrarlanma sərfləri tapılır. Sıranın uzunluğu, bircinsliyi və zaman üzrə meyl yoxlanılır; bir neçə paylanma uyğunluq meyarları ilə müqayisə edilir. Müşahidə yoxdursa, yağıntıya əsaslanan nəticələr oxşar hövzələrlə yoxlana bilər.
6. Nəticəni yoxlayın və qeyri-müəyyənliyi göstərin
Vahidlər, sahə və xüsusi sərf (m³/s/km²) qonşu və ya oxşar hövzələrlə müqayisə edilir; fərqli üsulların nəticələri arasındakı fərq araşdırılır. Həssaslıq sınaqları nəticənin CN, C və ya müddət kimi giriş məlumatlarından nə qədər asılı olduğunu göstərir. Hesabatın quruluşu üçün hidroloji tədqiqat hesabatı məqaləsinə baxın.
Yoxlama mərhələsində istifadə oluna bilən praktik siyahı belədir: Hövzə sahəsi iki fərqli mənbədən (məsələn, xəritə və rəqəmsal yüksəklik modeli) yoxlanılıbmı? Yağıntı məlumatının stansiyası, dövrü və vahidi qeyd olunubmu? Toplanma müddəti bir neçə üsulla müqayisə edilibmi və fərqin səbəbi izah olunubmu? C və ya CN qiymətləri torpaqdan istifadəyə və qrunt qruplarına əsaslandırılıbmı? Təkrarlanma sərfləri gözlənilən ardıcıllıqdadırmı, yəni Q50 Q100-dən kiçikdirmi? Xüsusi sərf oxşar hövzələrlə uyğundurmu?
Tez-tez rast gəlinən səhvlərə sahəni hektarla km² arasında qarışdırmaq, yağıntı qatını intensivlik əvəzinə daxil etmək, hər hövzədə eyni toplanma müddəti düsturunu uyğunluğunu yoxlamadan tətbiq etmək və tək üsulun nəticəsini başqa yoxlama olmadan hesabatlaşdırmaq daxildir. Fərqli üsullar arasında böyük fərq çıxırsa, bu fərq çox vaxt giriş məlumatlarından biri barədə fərziyyənin sorğulanmalı olduğunu göstərir.
Həssaslıq üçün C və ya CN qiymətini məqbul aralıqda dəyişib sərfin nə qədər təsirləndiyini göstərmək çox vaxt kifayətdir; beləliklə nəticəni ən çox hansı giriş məlumatının müəyyən etdiyi və hansı nöqtələrin ölçmə və ya əlavə araşdırma tələb etdiyi görünür. Hesabat hansı məlumatla nəyin hesablandığını başqasının izləyə biləcəyi qədər açıq olmalıdır: hesab cədvəlində giriş məlumatları, vahid çevirmələri və nəticələr birlikdə görünməlidir.
Hidroloji təhlil növbəti addımın giriş məlumatıdır. Nəticə (sərflər, hidroqraf, həcm) hidravlik modelə ötürüləcəksə, təkrarlanma, vahid və hidroqrafın forması açıq göstərilməlidir. Hidroloji nəticələr tək başına su səviyyəsini vermir; buna görə sərfdən su səthi kotuna keçid üçün ayrıca hidravlik hesab aparılır və nəticələr birlikdə hesabatlaşdırılır.
Hövzədə müşahidə stansiyası olmasa belə, qonşu hövzələrdəki müşahidələr müqayisə üçün dəyərli istinaddır. Bu müqayisə hesablanmış sərfin məqbul aralıqda olub-olmadığını göstərir; lakin iki hövzənin sahəsi, mailliyi və örtüyü bir-birinə kifayət qədər bənzəmirsə, nəticə birbaşa köçürülə bilməz. Bənzərliyin əsaslandırılması hesabatda yazılmalı, belə müqayisə aparıla bilmirsə, bu hal qeyri-müəyyənlik kimi qeyd edilməlidir.
Mənbələr və əlaqəli məqalələr
Layihənizin məlumat ehtiyacını və hidroloji işin əhatəsini birlikdə müəyyənləşdirək.
Layihəniz üçün təklif alın